مقاله جاري ابتدا در نوامبر 2024 در linkedin article منتشر شده كه پس از استقبال فعالين صنعت در ژانويه 2025 در سايت ResearchGate منتشر و براي مجله elevator world نيز ارسال گرديد. البته عنوان فارسي با عنوان انگليسي آن “Why is it time for tunnel lights in elevator shafts to become obsolete?” متقاوت بوده اما هدف مقاله به عنوان فارسي آن نزديك تر است.
تاريخچه كاربرد چراغ تونلي
چراغ تونلی (Tunnel Light) برای روشن کردن فضای داخل تونل هايي به کار می رود که به شکل طبیعی نور خورشید و محیط بیرون ، قابلیت نفوذ به داخل تونل يا مسير و . . . را ندارند. كاربرد اوليه اين نوع چراغها براي معادن بوده و سپس در تونل هاي ماشين رو استفاده شد. امروزه با توجه به اهميت زيابي بصري در طراحي از چراغهاي تونلي كمتر در مسير هاي پرتردد استفاده شده و از زيباترين المان ها براي طراحي روشنايي استفاده مي كنند. اما كماكان در شرايط خاص كه زيبايي ملاك نبوده براي كاهش هزينه از اين مدل استفاده مي گردد. امروزه عمده كاربرد چراغهاي تونلي بيشتر براي معادن يا مسير هايي است كه كارگران يا كارشناسان از آن تردد مي كنند. اين چراغها در صورت نصب بر روي سقف بيشترين پخش نور را داشته اما در برخي موارد بر روي ديوار نصب شده كه حدود 30% از نور به سمت سقف تابيده شده و قابل استفاده نيست
مطابق شكل چراغ تونلي شامل بدنه فلزي، سرپيچ لامپ، شيشه پخش كننده نور، حفاظ نگهداري يكپارچگي شيشه مي باشد. در نگاه اول اين وسيله مي تواند براي نصب در سقف تونل ها و راهرو هاي محل كار مناسب باشد اما كماكان خطرات ذيل را دارد :
- برقدار شدن بدنه فلزي بدليل ايراد اجزاي داخلي
- برقدرا شدن بدليل ورود جسم خارجي به داخل و برقدار شدن هر دو
- نفوذ آب
- شكستن شيشه و عدم ايمني شيشه
بديهي است هر يك از خطرها در آناليز ريسك براساس شدت حادثه، تعداد تكرار، محتمل بودن و . . . بخش بندي مي گردد. اما مي توان گفت نصب چراغ هاي تونلي در ارتفاع بيش از 5/2 متر طبق استاندارد ملي ISIRI 11800 ريسك خطرات را بسيار كاهش مي دهد.
مزايا و معايب چراغ تونلي در چاه آسانسور
در چاه آسانسور چراغ هاي تونلي تعبيه شده بر روي ديواره چاه، بسته به حركت كابين گاهي بالاتر از 5/2 متر نسبت به كف كابين ارتفاع داشته و گاهي همان چراغ تونلي پايين تر از كف محل ايستادن سرويسكار قرار مي گيرد از ايرو احتمال سقوط ابزار از دست سرويسكار و ايجاد اتصالي به مانند تصوير وجود دارد. با توجه به اينكه سيستم روشنايي چاه 50 سال هم تغيير نخواهد داشت پس احتمال سقوط ابزار و برخورد با آن در بازه 50 ساله خود ريسكي است كه به راحتي قابل برطرف شدن است.
از ديگر معايب نيز مي توان به نفوذ آب و خطر برقگرفتگي اشاره نمود.
خطر ديگري كه در شكل مشخص است كابل ها آويزان شده و وزن خود را برروي ترمينال داخلي انداخته كه در دراز مدت از محل خود خارج مي گردد.
از نظر مبحث سيزدهم استفاه از چسب برق مجاز نبوده و لازم است از ترمينال و يا اتصالات ايمن ديگر استفاده نمود.
با توجه به اينكه عمدتا برق تغذيه 220 الي 230 ولت بوده و نيز بدليل بدنه عمدتا فلزي لازم است اتصال بدنه به ارت نيز انجام شده كه متاسفانه كوتاهي مي گردد.
اغلب چراغ ها از نوع رشته اي مي باشند كه گرماي زيادي توليد مي نمايند. اين نكته حائز اهميت است حتي لامپ هاي فلورسنتي قديمي نيز منجر به آتش سوزي داخل كابين گرديده است.
همانگونه كه مستحضر مي باشيد لامپ هاي رشته اي و فلورسنت گرماي زياد و اتلاف انرژي زيادي دارند. شايد اتلاف انرژي بدليل زمان كم مصرف در يك سال عدد خاصي نباشد اما همين حذف گرماي زياد و نيز خطرات ايمني مي تواند از بروز حادثه هاي آتي جلوگيري نمايد.
از اينرو، توصیه میشود، از روشنايي ها با ولتاژ پايين تر، اثر بخشي موثر تر و . . . از قبيل نوارهای LED به گونهای استفاده شود که سقوط ابزارها منجر به خطرات بیشتر نشده و اگر روشنايي يكنواختي نيز تامين كند عالي است.
